Inleiding
De vaardigheidslijn ethiek is een onderdeel van het vakgebied filosofie en beoogt een bijdrage te leveren aan de oordeelsvorming van de student. Daarnaast verwerft de student kennis van de structuur van het vak zelf zoals het
in de basisschool vorm kan krijgen. Door de student te confronteren met actuele problemen wordt gepoogd de vanzelfsprekendheden waarmee hij/ zij vertrouwd is, te doorbreken en deze problemen op enige afstand te leren zien. Studenten worden gestimuleerd zelfstandig over verschillende dimensies van de werkelijkheid na te denken en in dialoog te treden met andere opvattingen/ visies. Hierbij staat een systematische reflectie centraal: nadenken over hoe men consequent opvattingen in overeenstemming kan brengen met het eigen handelingsperspectief.
Ethiek is sterk verbonden met de concrete levenspraktijk en ook in het onderwijs zijn iedere dag ethische kwesties aan de orde. Het besef dat een mens niet alleen voor zichzelf leeft, is de bron voor een verantwoord (sociaal ) handelen. Dit besef leidt ertoe dat het handelen over de eigen grenzen heen reikt, tevens wezenlijk is voor het menselijk welzijn alsook voor de kwaliteit van het onderwijs en samenleving.
Door gebeurtenissen en de daaraan gekoppelde ervaringen worden bepaalde waarden toegekend aan het bestaan. Hoe komen wij aan deze betekenis? Uit de verscheidenheid van talloze mogelijkheden moet een mens voortdurend wikken, wegen en kiezen. Een mens moet telkens de vraag stellen waar hij of zij voorkeur aan geeft. Door met elkaar in dialoog te treden en /of kennis te nemen van andere visies proberen studenten een mening te vormen. Door deze meningen te verwoorden, wordt het voor een ander duidelijk welke zin men hecht aan het leven in al zijn facetten.
In deze vaardigheidslijn is gekozen voor een vast programma, aangevuld met onderwerpen uit de actualiteit en de kinderwereld. In dit programma wordt ingegaan op de positie van aankomende leraren en de perspectieven die zij hebben. Dit perspectief kan niet los gezien worden van de functie die een aankomende leraar de maatschappij in de nabije toekomst zal krijgen. Daarbij spelen in de samenleving geldende normen een voorname rol.
De media (kranten, tijdschriften, video etc.) worden gebruikt bij de bespreking van een casus, een vraag wordt gebruikt om ethische of actuele vraagstukken aan de orde te stellen. Deze vraagstukken worden volgens een bepaalde procedure behandeld. Een selectie uit de verschillende teksten / beelden vindt plaats op grond van twee criteria: persoonlijke en beroeps relevante aspecten. Binnen deze vaardigheidslijn wordt de concrete sociale context van de student en zijn objectieve belangen zoveel mogelijk in het leerproces betrokken. Uiteindelijk gaat het steeds om het verduidelijken van de samenhang tussen (individuele) vraagstukken en de maatschappelijke structuur. De studenten leren hun subjectieve belangen te analyseren en terug te voeren op maatschappelijke oorzaken. Hierbij is de inbreng van de student essentieel, maar deze blijft niet beperkt tot het bespreken van individuele dilemma’s. De bedoeling is namelijk dat dilemma’s geformuleerd worden vanuit de structuur van het vak zelf en vanuit vakondersteunende disciplines en aspecten. De student verwerft langs deze weg kennis en inzichten die nodig zijn om vaardigheden te ontwikkelen die van belang zijn om kinderen op levensbeschouwelijk, maatschappelijk en ethisch terrein te begeleiden.
Doelen
· De student denkt na over de verschijningsvorm en zinvolheid van het vak ethiek
· De student is in staat te communiceren en te reflecteren over eigen opvattingen, waarden en normen
· De student leert probleemstelling op maatschappelijk gebied maar ook in het onderwijs vanuit diverse optieken te analyseren en bespreekbaar te maken
· De student is in staat zich stapsgewijs te verdiepen in morele vraagstukken en kan hierover in dialoog treden
· De student ontwikkelt vaardigheden die nodig zijn om kinderen op levensbeschouwelijk en ethisch terrein te begeleiden
Algemene werkwijze
Schema
Bijeenkomst
Thema/activiteiten
Studielast in uren
(inclusief docentonafhankelijke voorbereiding en afronding)
1
Inleiding: verschijningvorm Ethiek
5
2
Oefening: praktijk van morele vraagstukken
5
3
Werken met van dilemma’s
5
4
Ethiek en ontdekkend leren
5
5/6
Presentatie van ontdekrijke situaties
5
OLC
3
Herkansing
Totaal
28
Beoordeling
De beoordeling van deze vaardigheidslijn bestaat uit het presenteren van werkopdrachten. Gedurende de vaardigheidslijn wordt in subgroepen gewerkt. Deze subgroepen zijn verantwoordelijk voor de voorbereiding, uitvoering en presentatie van de werkopdrachten van iedere bijeenkomst. De waardering wordt vertaald in voldaan/ niet voldaan. Alle werkopdrachten moeten terug te vinden zijn in een door de subgroep samen te stellen map.
Neemt een student niet deel aan de voorbereiding, uitvoering of presentatie van de werkopdrachten dan volgt een individuele vervangende opdracht in overleg met de docent. Bij afwezigheid en/ of geen deelname aan de werkopdrachten is de herkansing van toepassing.
Samenvatting van de werkmap:
AàGroep: samenvatting van ethiek en van de ethische stromingen.
BàIndividueel: een actueel dilemma uit de actualiteit of verhaal met dilemma.
CàGroep: uitwerking van een dilemma+een werkvorm (presentatie).
DàIndividueel: dilemma voor (ui)t de kinderwereld.
DàGroep:ethiek en ontdekkend leren voor kinderen (presentatie van een werkvorm).
Bijeenkomst 1
Inleiding: verschijningvorm Ethiek
Doelstelling
· Je maakt kennis met de verschijningsvorm en zinvolheid van het vak ethiek
· Je bent in staat maatschappelijke vraagstukken vanuit een moreel perspectief te benaderen
· Je maakt kennis met morele vraagstukken die zich in relaties tussen mensen voordoen
· Je leert morele vraagstukken te herkennen, te beschrijven en te analyseren
Werkwijze
· Inleiding in ethiek
· Uitwisseling opvattingen ten aanzien van de verschijningsvorm ethiek
· Voorbeeld bespreken
Werkopdracht A
· Deelname aan de discussie
· Theorievorming
· Oordeelsvorming
Voorbereiding bijeenkomst 2
· Lezen uit J.Buiter- Hamel: Ethiek: basisboek, Wolters- Noordhof bv. Groningen 1998, p. 13-50
· Advies literatuur M. Dohle: Opvoeden tot moreel besef, PABO-Katernen, Esstede bv. ,Heeswijk- Dinther 1999
· Zelfstandig materialen verzamelen
· Voorbereiding bijeenkomst 2 individueel: iedere student :
*gaat op zoek naar een moreel dilemma in de vorm van een artikel
*kan reflecteren over de gelezen literatuur
Bijeenkomst 2
Oefening analyse: praktijk van morele vraagstukken
Doelstelling
· Je bent in staat een artikel of casus kritisch te analyseren op maatschappelijke relevante onderwerpen en daarover te reflecteren
· De reflectie dient plaats te vinden vanuit een model voor een ethische analyse
· Je leert op een kritische en zelfstandige manier omgaan met in de maatschappij geldende visies en in het bijzonder de visies van je medestudenten
Werkwijze
Wij proberen op een systematische wijze morele vraagstukken te herkennen. Tevens bezinnen wij ons op welke manier wij met een moreel dilemma kunnen omgaan. Een actueel artikel of verhaal wordt geanalyseerd. Wij proberen een beargumenteerd oordeel te formuleren over de daarin ter sprake gebrachte kwesties.
Werkopdracht B
Iedere student neemt een moreel dilemma mee in de vorm van een artikel. Deze artikelen worden verzameld in de werkmap. Uit de artikelen wordt door de subgroep een artikel zorgvuldig uitgekozen om verder uit te werken. Samen maken jullie een analyse en een beoordeling over een artikel. Jullie zijn in staat een analyse te maken en de beoordeling te presenteren (bijeenkomst 3) aan de hele groep. Hierbij kun je duidelijk aangeven voor welke morele uitgangspunten je gekozen hebt en waarom. Ook laten je de hele groep meedenken door een werkvorm aan te bieden.
Voorbereiding bijeenkomst 3
· Lezen uit J.Buiter- Hamel: Ethiek: basisboek, Wolters- Noordhof bv. Groningen 1998, p. 64-65 en 120-121
· Individueel: iedereen is in staat werkopdracht B met werkvorm tijdens bijeenkomt 3 te presenteren
Bijeenkomst 3
Presentaties: Werken met dilemma’s
Doelstelling
· Je bent in staat een dilemma te presenteren
· De reflectie dient plaats te vinden vanuit een model voor een ethische analyse en inzichten in de heersende regels
· Je leert op een kritische en zelfstandige manier omgaan met in de maatschappij geldende visies en de visies van je medestudenten
Werkwijze
Presentatie werkopdracht B
Naar aanleiding van een actueel artikel uit de actualiteit zal tijdens de bijeenkomst een presentatie plaatsvinden over een dilemma. Belangrijk: iedere subgroep biedt een werkvorm aan die ook in de praktijk gebracht kan worden!
Werkopdracht C
In subgroepen presenteren jullie een zelfgekozen onderwerp uit de actualiteit. Aan de hand van een voorbeeld/ situatie formuleren jullie een ethisch probleem of je stelt een maatschappelijke discussie aan de orde. Vervolgens gaan jullie na welke optieken en verschillende waarden een rol spelen. Voordat jullie de 'oplossingen' aanbieden, presenteren jullie een werkvorm aan de hele groep.
Voorbereiding bijeenkomst 4
· Zelfstandig materialen verzamelen
· Individueel werkopdracht D (dilemma geschikt voor de kinderwereld) voorbereiden
· Literatuur M. Dohle: Opvoeden tot moreel besef, PABO-Katernen, Esstede bv. ,Heeswijk- Dinther 1999
Bijeenkomst 4
Ethiek en ontdekkend leren
Doelen
· Je bent in staat rijke situaties te herkennen en te beschrijven
· Je bent in staat leerlingen in contact te brengen met concrete materialen
· Je brengt leerlingen in contact met concrete materialen en je bent in staat leerlingen te begeleiden
Werkwijze
Naar aanleiding van de voorafgaande bijeenkomsten zijn jullie in staat een relatie te zien tussen het organiseren van onderwijsleersituaties binnen het vak ethiek. Hierbij zijn kennis en vaardigheden van de leraar de basis om morele dilemma's onder de aandacht te brengen.
Werkopdracht D
Iedere student neemt materialen mee om een probleem/ dilemma voor de kinderwereld aan de orde te stellen. Deze materialen worden verzameld in de werkmap. Voor deze opdracht is het van belang dat kinderen in contact gebracht worden met concrete materialen. Ook wordt nagedacht over de werkvormen en begeleiding van kinderen. Jullie maken een ontwerp voor een onderwijsleersituatie vanuit een moreel dilemma. Jullie gebruiken hiervoor de werkwijze van ethiek en de stappen van ontdekkend leren.
Voorbereiding bijeenkomst 5
· Individueel: iedereen is in staat werkopdracht D tijdens bijeenkomst 5 te presenteren
Bijeenkomst 5/6
Presentatie van ontdekrijke situaties
Doelen
· Je bent instaat rijke situaties te herkennen en te beschrijven
· Je bent in staat leerlingen in contact te brengen met concrete materialen
· Je brengt leerlingen in contact met concrete materialen en je bent in staat leerlingen te begeleiden
Werkwijze
Iedere student is in staat werkopdracht D te presenteren