Beschrijving vaardigheidslijn Ethiek 2010-2011
Docent: Petra Vanweersch
Inleiding
De vaardigheidslijn Ethiek is een onderdeel van het vakgebied Filosofie en beoogt een bijdrage te leveren aan de oordeelsvorming van de student. Daarnaast verwerft de student kennis van de structuur van het vak zelf zoals het in de basisschool vorm kan krijgen. Door de student te confronteren met actuele problemen wordt gepoogd de vanzelfsprekendheden waarmee hij/ zij vertrouwd is te doorbreken en deze problemen op enige afstand te leren zien. Studenten worden gestimuleerd zelfstandig over verschillende dimensies van de werkelijkheid na te denken en in dialoog te treden met andere opvattingen/ visies. Hierbij staat een systematische reflectie centraal: nadenken over hoe men consequent opvattingen in overeenstemming kan brengen met het eigen handelingsperspectief.
Ethiek is sterk verbonden met de concrete levenspraktijk en ook in het onderwijs zijn iedere dag ethische kwesties aan de orde. Het besef dat een mens niet alleen voor zichzelf leeft is de bron voor een verantwoord (sociaal ) handelen. Dit besef leidt ertoe dat het handelen over de eigen grenzen reikt en tevens wezenlijk is voor het menselijk welzijn alsook voor de kwaliteit van het onderwijs en samenleving.
Door gebeurtenissen en de daaraan gekoppelde ervaringen worden bepaalde waarden toegekend aan het bestaan. Hoe komen wij aan deze betekenis? Uit de verscheidenheid van talloze mogelijkheden moet een mens voortdurend wikken, wegen en kiezen. Een mens moet telkens de vraag stellen waar hij of zij voorkeur aan geeft. Door met elkaar in dialoog te treden en /of kennis te nemen van andere visies proberen studenten een mening te vormen. Door deze meningen te verwoorden, wordt het voor een ander duidelijk welke zin men hecht aan het leven in al zijn facetten.
In deze vaardigheidslijn is gekozen voor een vast programma, aangevuld met onderwerpen uit de actualiteit en de kinderwereld. In dit programma wordt ingegaan op de positie van aankomende leraren en de perspectieven die zij hebben. Dit perspectief kan niet los gezien worden van de functie die een aankomende leraar in de toekomstige maatschappij zal hebben. Daarbij spelen in de samenleving geldende normen een voorname rol.
De media (kranten, tijdschriften, video etc.) en verhalen worden gebruikt om ethische of actuele vraagstukken aan de orde te stellen. Deze vraagstukken worden volgens een bepaalde procedure behandeld. Een selectie uit de verschillende teksten / beelden vindt plaats op grond van twee criteria: persoonlijke en beroeps relevante aspecten. Binnen deze vaardigheidslijn wordt de concrete sociale context van de student en zijn objectieve belangen zoveel mogelijk in het leerproces betrokken. Uiteindelijk gaat het steeds om het verduidelijken van de samenhang tussen (individuele) vraagstukken en de maatschappelijke structuur. De studenten leren hun subjectieve belangen te analyseren en terug te voeren op maatschappelijke oorzaken. Hierbij is de inbreng van de student essentieel, maar deze blijft niet beperkt tot het bespreken van individuele dilemma's. De bedoeling is namelijk dat dilemma's geformuleerd worden vanuit de structuur van het vak zelf en vanuit vakondersteunende disciplines en aspecten. De student verwerft langs deze weg kennis en inzichten die nodig zijn om vaardigheden te ontwikkelen die van belang zijn om kinderen op levensbeschouwelijk, maatschappelijk en ethisch terrein te begeleiden.
Doelen
Algemene werkwijze
Schema
Bijeenkomst
Thema/activiteiten
Studielast in uren
(inclusief docentonafhankelijke voorbereiding en afronding)
1
Inleiding: verschijningvorm Ethiek
5
2
Oefening: praktijk van morele vraagstukken
5
3
Werken met van dilemma's
5
4
Ethiek en onderwijsleersituaties
5
5/6
Presentaties
5
OLC
3
Herkansing
Totaal
28
Beoordeling
De beoordeling van deze vaardigheidslijn bestaat uit het presenteren van werkopdrachten. Gedurende de vaardigheidslijn wordt in subgroepen gewerkt. Deze subgroepen zijn verantwoordelijk voor de voorbereiding, uitvoering en presentatie van de werkopdrachten van iedere bijeenkomst. De waardering wordt vertaald in voldaan/ niet voldaan. Alle werkopdrachten moeten terug te vinden zijn in een door de subgroep samen te stellen map.
Neemt een student niet deel aan de voorbereiding, uitvoering of presentatie van de werkopdrachten dan volgt een individuele vervangende opdracht in overleg met de docent. Bij afwezigheid en/ of geen deelname aan de werkopdrachten is de herkansing van toepassing.
Samenvatting van de werkmap:
Bijeenkomst 1:Groep: samenvatting van Ethiek en van de ethische stromingen.
Bijeenkomst 2:Individueel: meenemen en toevoegenàeen actueel dilemma uit de actualiteit of verhaal met dilemma.
Bijeenkomst 3:Groep: presentatie van een dilemma, analyse en werkvorm.
Bijeenkomst 4:Individueel: meenemen en toevoegen dilemma voor/uit de kinderwereld.
Bijeenkomst 5/6: Groep:presentatie van een dilemma binnen onderwijsleersituaties.
Bijeenkomst 1
Inleiding: verschijningvorm Ethiek
Doelstelling
Werkwijze
Werkopdracht A
Voorbereiding bijeenkomst 2
*gaat op zoek naar een moreel dilemma in de vorm van een artikel
*kan reflecteren over de gelezen literatuur
Bijeenkomst 2
Oefening analyse: praktijk van morele vraagstukken
Doelstelling
Werkwijze
Wij proberen op een systematische wijze morele vraagstukken te herkennen. Tevens bezinnen wij ons op welke manier wij met een moreel dilemma kunnen omgaan. Een actueel artikel of verhaal wordt geanalyseerd. Wij proberen een beargumenteerd oordeel te formuleren over de daarin ter sprake gebrachte kwesties.
Werkopdracht B
Iedere student neemt een moreel dilemma mee in de vorm van een artikel. Deze artikelen worden verzameld in de werkmap. Uit de artikelen wordt door de subgroep een artikel zorgvuldig uitgekozen om verder uit te werken. Tijdens het college wordt een werkwijzer uitgereikt. Hiermee maken jullie samen een analyse en een beoordeling over het gekozen artikel.
Tijdens bijeenkomst 3 (werkopdracht C) zijn jullie in staat het product van de analyse en beoordeling te presenteren aan de hele groep. Hierbij kan iedere student duidelijk aangeven voor welke morele uitgangspunten hij/zij gekozen heeft. Ook laten jullie de hele groep meedenken door een werkvorm aan te bieden.
Voorbereiding bijeenkomst 3
Bijeenkomst 3
Presentaties: Werken met dilemma's
Doelstelling
Werkwijze
Presentatie
Naar aanleiding van een actueel artikel uit de actualiteit zal tijdens de bijeenkomst een presentatie plaatsvinden over een dilemma. Belangrijk: iedere subgroep biedt een werkvorm aan die ook in de praktijk gebracht kan worden!
Werkopdracht C
Presentatie
-met de subgroepen presenteren jullie een zelfgekozen ethisch dilemma
-aan de hand van een concreet voorbeeld ( casus met dilemma) formuleren jullie een ethisch probleem of een maatschappelijke discussie
-de analyse en beoordeling van werkopdracht B geldt als voorbereiding
-met behulp van een werkvorm leggen jullie de casus voor aan de groep
-jullie presenteren jullie eigen beoordeling
-eventuele nieuwe inzichten mogen verwerkt worden in de presentatie
Voorbereiding bijeenkomst 4
Bijeenkomst 4
Werken aan : Ethiek en onderwijsleersituaties
Doelen
Werkwijze
Naar aanleiding van de voorafgaande bijeenkomsten zijn jullie in staat een relatie te zien tussen het organiseren van onderwijsleersituaties en het vak Ethiek. Hierbij zijn kennis en vaardigheden van de leraar de basis om morele dilemma's onder de aandacht te brengen.
Werkopdracht D
Iedere student neemt materialen mee om een probleem/ dilemma voor/uit de kinderwereld aan de orde te stellen. Deze materialen worden verzameld in de werkmap. Uit de artikelen wordt door de subgroep een (kinder)dilemma zorgvuldig uitgekozen om verder uit te werken . Voor de uitwerking is het van belang dat kinderen in contact gebracht worden met concrete materialen. Daarnaast is het van belang na te denken over de morele ontwikkeling van kinderen, ontwikkelingsniveau van kinderen, werkvormen en de begeleiding van kinderen. Jullie maken een ontwerp voor een onderwijsleersituatie vanuit een moreel dilemma. Jullie gebruiken hiervoor de werkwijze van Ethiek en de stappen van een onderwijsstrategie.
Tijdens bijeenkomst 5/6 (werkopdracht E) zijn jullie in staat het product te presenteren.
Voorbereiding bijeenkomst 5/6
Bijeenkomst 5/6
Presentaties: Ethiek en onderwijsleersituaties
Doelen
Werkwijze
Naar aanleiding van de voorafgaande bijeenkomsten zijn jullie in staat een relatie te zien tussen het organiseren van onderwijsleersituaties en het vak Ethiek. Hierbij zijn kennis en vaardigheden van de leraar de basis om morele dilemma's onder de aandacht te brengen.
Iedere student is in staat werkopdracht E te presenteren
Werkopdracht E
Presentatie
-aan de hand van een concreet voorbeeld (dilemma of verhaal) formuleren jullie een ethisch probleem voor/uit de kinderwereld
-jullie presenteren concrete materialen : een verhaal, een casus, film enz.
-jullie laten zien op welke wijze het aangeboden thema aansluit bij de moraliteit van de doelgroep
-jullie koppelen Ethiek aan een onderwijsleersituatie
-jullie tonen aan op welke manier kinderen begeleid worden
-eventuele nieuwe inzichten mogen verwerkt worden in de presentatie